Pazo de Perrelos
Este pazo está situado na parroquia de Santa María de Castelo, concello de Taboada, provincia de Lugo, aproximadamente a un quilómetro da estrada de Lugo-Ourense. Foi construído na segunda metade do século XVII, por don Lope Reimúndez Taboada e Ulloa, casado con dona Ángela Ulloa Aguiar. Deste matrimonio nace unha descendente, dona Teresa Reimúndez Taboada Aguiar. Logo sucédense varios propietarios, os Pardo Ribadeneira, os Zúñiga, os Saavedra, os Somoza e, o actual dono, Ledo Regal.
Ubicado nunha elevación do terreo exibe unha gran vistosidade. Na entrada principal existe un espacio completamente plano, onde se ergue un enorme eucalipto, como mástil de localización nas grandes distancias. No conxunto desta fermosa construcción fúndese extraordinarias cualidades, harmonía, bon gusto, comodidade, elegancia, luminosidade, etc.
Os taboadeses que estamos en idade de xubilación lembramos perfectamente ós anteriores propietarios deste pazo, don Santiago Somoza Figueroa e, a súa esposa, dona Herminia Díaz. Este matrimonio era moi coñecido en Taboada e, en certo modo, causou sorpresa cando venderon. Ó parecer, xa entrados en anos, e completamente sós naquela casona, decidiron vender e fixaron a sua residencia na Coruña.
Especialmente don Santiago era persoa identificada co pobo taboadés, coa sua peculiar distinción gañábase o cariño de todos, o mesmo que o resto da familia. Era xente sinxela e servicial que se facía querer.
Ser emprendedor formaba parte do carácter de don Santiago, tanto así que, asociado con un parente seu, don Samuel Álvarez Somoza, montaron unha queixería no mesmo pazo. Nun principio marchaba extraordinariamente ben, pois elaboraban un queixo de gran calidade e sabor exquisito, pero unha remesa moi importante saíulles mal e devolvéronlles a case totalidade dos pedidos, xa que as pezas encherónse de fendas, e víronse obrigados a vender todo a baixo prezo. Segundo comentarios da época este fallo foi determinante para o peche da empresa. ¡Que pena, así acabou a “Quesería Pazo Perrelos”!
Si comentamos historia local,
Pazo Perrelos, señora primicia,
regia combinación monumental,
de las más bellas de toda Galicia,
linda mansión de perfil señorial.
En su conjunto, mimosa caricia.
La balconada hacia el naciente,
en su jardín su artística fuente.
Sócrates Rigueira Ramos